Làng nghề truyền thống Trống Đọi Tam

Làng Trống Ðọi Tam, xã Ðọi Sơn, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam có nghề làm Trống từ rất lâu đời, tương truyền khoảng hơn 1000 năm với vị tổ nghề là Nguyễn Ðức Năng và Nguyễn Ðức Bản.

trống đọi tam
Đã lâu lắm rồi tôi mới có dịp trở lại Làng Trống Đọi Tam (xã Đọi Sơn huyện Duy Tiên, Hà Nam), nơi nổi tiếng với nghề làm trống hàng nghìn năm tuổi, nhưng cảm nhận của tôi về nơi đây không có gì khác xưa là mấy, vẫn nếp xưa, làng cũ với cây đa, bến nước, sân đình. Đời sống của người dân trong thôn đã được nâng lên, song nhịp sống làng nghề không mấy vội vã mà rất bình yên, thong thả, đâu đó vang lên âm thanh tiếng máy cưa, tiếng đục, tiếng thử trống rền vang và cả môt mùi nồng, nồng, ngái ngái của gỗ mít, da trâu, da bò…

Từ xa xưa tiếng trống đã luôn gắn liền với nhiều hoạt động trong đời sống sinh hoạt văn hóa, cộng đồng của người dân ở thành thị cũng như ở nông thôn như: tiếng trống trường, tiếng trống trong lễ hội hay trong các sự kiện lớn của đất nước… Tiếng trống đã dần trở nên quen thuộc và dần ăn sâu vào tiềm thức của người dân khắp mọi miền của đất nước.

Năm 986, khi vua Lê Đại Hành về làng cày ruộng tịch điền để khuyến khích tinh thần của những nông dân, hai anh em ông Nguyễn Đức Năng và Nguyễn Đức Bản đã làm một cái trống để ra đón vua. Khi lễ tịch điền chuẩn bị diễn ra, hai ông cùng với nhân dân trong làng ra cổ vũ và đánh trống vang rền cả một góc trời.

Làng trống Đọi Tam

Trống được bày ngổn ngang dọc theo con đường vào làng – Ảnh: Sưu tầm

Làng trống Đọi Tam

Trống được bày ngổn ngang dọc theo con đường vào làng – Ảnh: Sưu tầm

Làng trống Đọi Tam

Trống được bày ngổn ngang dọc theo con đường vào làng – Ảnh: Sưu tầm

Trước kia vào dịp Trung thu thợ làng làm tới hơn hai vạn chiếc đem bán ở khắp nơi. Thế nhưng mấy năm gần đây, họ không làm nhiều nữa vì rất ít người mua.

Làng trống Đọi Tam

Trống ở đây có rất nhiều chủng lọai – Ảnh: Sưu tầm

Làng trống Đọi Tam

Trống ở đây có rất nhiều chủng lọai – Ảnh: Sưu tầm

Ðể làm một chiếc trống phải qua ba bước: làm da, làm tang và bưng trống. Da được chọn để làm trống là da trâu cái, đem bào hết lớp màng, ngâm nước khử mùi chống thối rồi phơi khô. Lớp da ngoài được dùng làm trống to, lớp da dưới dùng làm trống cho trẻ em. Gỗ làm tang trống chủ yếu là gỗ mít- loại gỗ dẻo, mềm không bị cong vênh, nứt vỡ, hơn nữa “Gỗ mít đánh ít kêu nhiều”.

Làng trống Đọi Tam

Công đoạn bào da – Ảnh: Sưu tầm

Làng trống Đọi Tam

Da trâu được quây tròn căng hết cỡ – Ảnh: Sưu tầm

Gỗ được cắt thành nhiều khúc sau đó pha thành từng “dăm”. Tùy theo kích cỡ của trống mới định ra bao nhiêu “dăm”, cũng như độ cong và độ dẻo của dăm để khi ghép với thân trống vừa khít, không có kẽ hở. Ngoài ra, để cho trống thật kín người ta còn dùng sơn ta miết vào các khe, cứ một lớp sơn lại có một lớp vải màn. Cuối cùng là bưng trống. Da trâu được quây tròn căng hết cỡ trên mặt trống, rồi đóng cố định vào thân trống bằng đinh chết. Ðinh chốt được làm từ vầu hoặc tre già. Dù trống làm bằng gỗ xoang cầu kì hơn thì dùng gỗ gụ, gỗ dổi.

Làng trống Đọi Tam

Gỗ làm tang trống thường là gỗ mít – Ảnh: Sưu tầm

Làng trống Đọi Tam

Dăm trống đựơc bào cẩn thận – Ảnh: Sưu tầm

 

Nghề làm trống cũng lắm thăng trầm, nhưng nhờ biết trân trọng, gìn giữ và phát huy được thế mạnh của nghề truyền thống mà người dân Đọi Tam vẫn giữ được nghề, luôn có việc làm, có thu nhập, đời sống của nhân dân không ngừng được nâng lên. Chẳng thế mà ở Đọi Tam đi đến đâu cũng chỉ nghe chuyện làm ăn, chuyện con cái được học hành đỗ đạt mà không mấy khi có các tệ nạn xã hội ma túy, hay cờ bạc. Cả làng có rất nhiều hộ khá giàu, hộ ít cũng có thu nhập hàng trăm triệu, hộ nhiều thì cũng đến tiền tỷ mỗi năm, số hộ nghèo trong thôn chủ yếu các hộ nghèo không may bị ốm đau, bệnh tật. Nhanh nhạy với thị trường, làng nghề Trống Đọi Tam giờ đã trở thành đất đa nghề. Trong sự đan sen giữa nghề cũ và nghề mới, người làng Đọi Tam vẫn luôn gìn giữ những giá trị riêng của mỗi nghề. Tuy hiệu quả kinh tế từ các sản phẩm khác cao hơn làm trống, song với người làng Đọi Tam thì vẫn một lòng đau đáu với nghề trống của ông cha.

Gọi điện Chỉ Đường
Facebook chat